Enerji Bir-Sen Genel Merkezi tarafından yaptırılan araştırma neticesinde ortaya çıkan 2020 yılı 3. Çeyrek (Temmuz, Ağustos, Eylül) Ekonomik Değerlendirme ve Enflasyon Raporu yayımlandı.

Enflasyon, zaman içerisinde mal ve hizmetlerin fiyatlarında gerçekleşen artışı ifade etmektedir. Bir başka değişle fiyatlar genel seviyesindeki artışın göstergesidir. Enflasyonla birlikte paranın satın alma gücü azalmaktadır. 

Bu raporda 2020 yılı ilk 3 çeyreğinde gerçekleşen enflasyon verileri incelenmiş ve mevcut durum analiz edilmiştir.  Öncelikle 2020 yılı 9 ayı içerisinde gerçekleşen aylık enflasyon ve yılbaşından beri oluşan toplam enflasyon seviyesi sunulup, 2019 enflasyon seviyesi ile karşılaştırılmıştır. Gerçekleşen enflasyon rakamları ışığında ekonomi politikalarını belirleyen kurumların 2020 yılı enflasyon hedef ve öngörülerinin değerlendirilmesi yapılmıştır.

Enflasyonun sabit ücretli çalışanlar üzerindeki olumsuz etkisini göstermek için memur maaşlarının azalan satın alma gücü 2020 yılı Ocak ayından itibaren hesaplanmıştır. Son olarak Türkiye’deki enflasyonun uluslararası kıyaslaması yapılmıştır. Avrupa Birliği (AB) Ortalaması, OECD Ortalaması, Brezilya ve Rusya’da 2020 Eylül ayı itibariyle gerçekleşen yıllık enflasyon verileri ile ülkemizdeki enflasyon kıyaslanarak enflasyon açısından ekonominin durumu ortaya konulmuştur.

Grafik 1: 2020 Yılı Aylık Enflasyon Gerçekleşmesi

Grafik 1’de 2020 yılı Ocak ayından itibaren 9 ayda oluşan enflasyon gösterilmektedir. Sol Grafikte aylık enflasyon,

Sağ Grafikte ise yılbaşından beri biriken toplam enflasyon gösterilmiştir. 2020 Yılı Ocak ayında (aylık bazda) %1,35 ile başlayan enflasyon her ay sol grafikte belirtilen oranlarda artarak Eylül 2020 itibari %8,33 seviyesine gelmiştir. Bu süreçte enflasyonda aylık bazda en yüksek artış %1,36 ile Mayıs ayında gerçekleşmiştir. TemmuzAğustos-Eylül döneminde enflasyon artan oranlarda yükselmiş dolayısıyla satın alma gücü hızla azalmıştır. 

Grafik 2’nin sol bölümünde 2020 ve 2019 yılları 3. Çeyrek (Temmuz-Ağustos-Eylül) aylık enflasyon verileri karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. 2020 yılı Temmuz ayında fiyatlar genel seviyesindeki aylık artış 2019 yılına göre %1,36’dan %0,58’e inmesi sağlanmış fakat Ağustos ve Eylül Aylarında bu iyileşme sürdürülememiş enflasyonda ki artış 2019 yılı rakamlarına geri yükselmiştir.  

Grafik 2’de sağ bölümde 2020 yılında gerçekleşen enflasyon 2019 yılı enflasyonuyla karşılaştırılmıştır. 2019 yılında yaşanan enflasyon ile 2020 yılındaki gerçekleşen enflasyon neredeyse birebir örtüşmektedir. Bu durum, enflasyonla mücadele konusunda 2020 yılında herhangi bir ilerleme kaydedilemediğini göstermektedir.

Grafik 2: Aylık Enflasyon Gerçekleşmesi 2019-2020 Karşılaştırması

Ekonomi politikalarını belirleyen Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ve Merkez Bankasının 2020 yılı enflasyon hedefleri ve beklentileri Tablo 1’de sunulmuştur. 2019 yılında Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 yılsonu enflasyon hedefini %8,5, Merkez Bankası ise enflasyon tahminini %8,2 olarak açıklamışlardı. 2020 yılı Eylül sonu itibariyle gerçekleşen enflasyonun %8,33 olduğu göz önünde bulundurulduğunda her iki kurumun da enflasyon öngörülerini tutturma ihtimali kalmamıştır. %5 olan MB hedefi ise 2020 yılı 3. çeyreği itibariyle gerçekçiliğini kaybetmiştir.

Tablo 1: Kurumların 2020 Yılı Enflasyon Hedefler ve Tahminleri 

Grafik 3: 2020 Yılı Gerçekleşen Enflasyonun Hedeflerle Karşılaştırılması

2020 yılı Ocak-Eylül döneminde gerçekleşen yıllık enflasyonun Grafik 3’de, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ve Merkez Bankasının enflasyon hedefleriyle karşılaştırması yapılmıştır. Ocak ayında %12,2 olan yıllık enflasyon pandemi sürecinde Nisan 2020’ye kadar 1,3 puan azalarak %10,9 seviyesine kadar gerilemiştir. Enflasyonda yaşanan bu iyileşmeye bağlı olarak Merkez bankası %8,2 olan yılsonu enflasyon tahminini revize ederek %7,4’e indirmiştir. Ancak ilk 4 ayda enflasyonda yaşanan iyileşme sürdürülememiş ve enflasyon yeniden yıllık bazda artışa geçmiştir. Haziran 2020’de %12,6’yla en yüksek seviyesini gören enflasyon Temmuz ayı itibari ile %11,8 seviyesine gerilemiş ve Eylül sonuna kadar o seviyede sabit kalmıştır. Bu süreçte ekonomi görünümünün ve yılsonu beklentilerinin kötüleşmesiyle Merkez Bankası 2020 yılsonu enflasyon tahminini önce %8,9’a ardından %12,1’e güncellemiştir. Benzer şekilde Hazine ve Maliye Bakanlığı da Eylül ayında açıklanan YEP-2020’de yılsonu enflasyon hedefini %10,5’e yükseltmiştir.

Grafik 4: Memur Maaşlarını Enflasyon Değerlemesi ile Seyri

2020 yılı içerisinde gerçekleşen enflasyonun memur maaşlarının satın alma gücüne olumsuz etkisi Grafik 4’de sunulmuştur. 2019 Aralık ayında memur maaşını 100 TL olarak kabul edersek, 2020 yılı başında memur maaşlarına yapılan %5,5 (%1,5 enflasyon farkı + %4) zam ile Ocak-Haziran dönemi aylık memur maaşı 105.5 TL’ye yükselmiştir. Temmuz ayında memur maaşlarına yapılan %5,75 (%1,75 enflasyon farkı + %4) oranında ikinci artışla beraber Temmuz-Aralık döneminde memur maaşı 111.6 TL’ye yükselmiştir. Memurların eline geçen bu maaşı grafikte siyah çizgi temsil etmektedir. Kırmızı çizgi ise her ay gerçekleşen enflasyona bağlı olarak memur maaşının azalan satın alma gücünü göstermektedir. Aydan aya memur maaşlarının azalan satın alma gücü Haziran 2020 itibari ile 99,8 TL’ye düşerek Aralık 2019’un da altına gerilemiştir. 6 aylık dönemde enflasyon memur maaş artışını sıfırlamıştır. Temmuz 2020 yılında yapılan ikinci artışla (%1,75 enflasyon farkı + %4) memur maaşları ancak yılbaşındaki seviyeye gelebilmiş, dolayısıyla memur maaşlarında Temmuz itibariyle reel bir artış yaşanmamıştır. Temmuz-Eylül döneminde de yüksek seyreden enflasyon nedeniyle satın alma gücü azalmaya devam etmiş ve Eylül sonu itibariyle memurların 2020 yılı içerisinde toplam reel gelir kaybı bir aylık maaşlarının %40’na ulaşmıştır. Daha net ifadeyle, Ocak 2020’de 4500 TL maaş alan bir memur Eylül 2020 itibariyle toplam 1800 TL reel gelir kaybına uğramıştır.

Grafik 5’de 2020 Eylül itibari ile ülkemizde gerçekleşen yıllık enflasyonun aynı dönemde Brezilya, Rusya, Avrupa Birliği ve OECD enflasyon rakamlarıyla karşılaştırması yapılmıştır. Uluslararası düzeyde düşük seyreden enflasyon pandemi sebebiyle azalan talep neticesinde iyice düşmüştür, hatta AB ortalaması negatif olarak gerçekleşmiştir.

Fakat bu durum Türkiye Ekonomisinde gözlemlenmemektedir. Yıllar itibariyle %12 seviyesinde katılaşan enflasyon 2020 yılı içinde yüksek seyrini sürdürmüştür.